Konu :  Süblimleşme, ayırma, saflaştırma                               Süre :  30 dakika

Açıklama : Öğrenciler süblimleşmeyi görmek için su banyosunda bir katı koku gidericisini kullanırlar.

Araç ve gereçler (bir grup için)

2 adet 100 ml beher             Yassı tabak                Termometre               Çeker ocak

Kimyasallar (bir grup için) 

Küçük katı koku giderici parçaları                  Buz                    Sıcak su

 

Öğretim önerileri 

Süblimleşebilen diğer materyallerde kullanılabilir. Katı klozet temizleyicileri bu deney için uygundur, fakat bu temizleyicilerin ucuz olanları p-diklorobenzen içerdiğinden zararlıdır ve çeker ocakta maşayla tutulmalıdır. Eğer iyot kullanılırsa sadece birkaç kristalini alınız ve deneyi çeker ocakta yapınız. İyot zararlı bir maddedir. Naftalin (zararlı) süblimleşmesi için yaklaşık 70 °C’ye kadar ısıtılması gerekmektedir. Kuru buz -78,5 °C ve üzerindeki sıcaklıklarda süblimleşir. Eğer mümkünse renkli katı koku gidericisi kullanınız ve soğuk beher altında toplanan maddenin beyaz olduğuna dikkat ediniz. Boya katı koku gidericisinin süblimleşemeyen kimyasal bir kısmını oluşturur ve bu nedenle boya süblimleşemez. Kırağılaştırma, ayırma ve saflaştırma amaçlı önemli bir endüstriyel yöntemdir.

 

Katı koku gidericisinin jel olanı (örneğin Glade) bu deney için uygun değildir,

 

Temel bilgi 

 

Süblimleşme bir katının buharlaşmasıdır. Tam tersi olan süreç, yani buhardan katının doğrudan eldesi kırağılaştırma olarak adlandırılır. Su banyosundaki ısı katı koku gidericisinin süblimleşmesine neden olur. Beherdeki buz, buharlaşan katı koku gidericisinin yoğunlaşmasına ve tekrar katı hale dönmesine neder olur.

Güvenlik :  Koruyucu gözlük kullanınız. Bu maddelerin çoğu zararlıdır. Bu maddeler oda sıcaklığında günlük kullanımı bir problem yaratmaz, çünkü buhar basıncı oldukça düşüktür. Ancak süblimleşinceye kadar ısıtıldığında ise buhar seviyeleri tehlikeli konsantrasyonlara çıkabilir. Bu nedenle, ya çeker ocak kullanılmalı ya da deney sırasında oluşacak buharın havaya geçmesini engelleyen diğer metotlar kullanılmalıdır.

 

Cevaplar : 

  1. Bu sıcaklığın altında katı koku gidericisi süblimleşmez.

 

  1. Süblimleşme fiziksel bir değişimdir. Bu değişimde katı madde doğrudan gaz haline geçer.

 

  1. Tanecikler katı haldeyken düzenli bir tanecik yapısı gösterir ve gaz halinde  iken birbirinden ayrı ve düzensiz bir yapı sergilerler.

 

Giriş : Süblimleşme olayı ilginç bir fiziksel değişimdir. Bir madde süblimleşirken katı halden sıvı hale geçmeden doğrudan gaz haline dönüşür. Süblimleşen maddelere iyot, naftalin ve kuru buz örnek verilebilir. Bu deneyde yaygın kullanılan bir diğer süblimleşme özelliğine sahip katı koku gidericiler incelenecektir.

 

Yapılacaklar 

  1. 100 ml beherin içine birkaç parça katı koku gidericisi yerleştiriniz.

 

  1. Katı koku gidericisinin konulduğu beherin üstüne başka bir 100 ml beheri dikkatlice yerleştiriniz.

 

  1. Üstteki beherin 1/4’ünü buzla doldurunuz. Aşağıdaki beherin içerisine buz kaçırmamaya dikkat ediniz.

 

  1. Yassı bir tabağın 1/3’ünü sıcak su ile doldurunuz (45 oC’den daha yüksek sıcaklıkta).

 

  1. Elde ettiğiniz süblimleşme düzeneğini çeker ocak içerisine koyunuz.

 

  1. Katıda neler olur? Gözlemleyiniz. Sabırlı olunuz, biraz süre alabilir.

 

Güvenlik Koruyucu gözlük kullanınız. Deneyi çeker ocakta yapınız.

 

Sorular 

 

  1. 45 oC’nin ne önemi olabilir? Eğer zaman varsa yüksek ve düşük sıcaklıklarda deneyiniz.
  2. “Süblimleşmeyi’ tanımlayınız.

    3. Maddenin tanecik teorisini kullanarak ve bir diyagram çizerek maddeye ne olduğunu açıklayınız.

DENEY-20 Katı koku gidericilerin süblimleşmesi PDF OLARAK İNDİR

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAK