Belki de en geri Afrika halkı olan Sanlar (Buşmanlar) bir tanrı fikri­ne çok az ya da hiç sahip değillerdir. Olup biten her türlü kötülüğü, özellikle, yağmur, soğuk ve gökgürültüsünü -bilhassa bu sonuncusunu zehirli oklar fırlatarak veya eski ayakkabılarını savurarak küfür ve kötü sözlerle karşılarlar- mefum bir güce atfederler. Hava tahmin uzmanları vardır, fakat bunları çok fazla kutsal addetmezler, çünkü ardarda bir­kaç kez yanlış tahminde bulunsa kraaldan (Güney Afrika’da etrafı ka­zık ve sırıklarla çevrili kulübelerden oluşan yerli köyü) atılır ve belki ölüme mahkûm edilebilir. Bazı antilop türlerini ve avda başarılı olmak için yakardıkları bir mayıs sineği larvasını kutsal kabul ederler.

bushman

Hotantolar kayda değer ölçüde daha gelişkin fikirlere sahiptirler. Yü­ce bir varlık fikrine sahip görünürler. Anderson (Lake tigami). “Namaqualar” diyor, ‘kendilerine başarı ve gönenci ihsan eden ya da esirge­yen bir güce sahip olduğunu düşündükleri Heitjeebib’e inanırlar. Fakat Heitjeebib’in bir tanrı mı, bir cin mi, yoksa sadece tanrılaştırılmış bir ata figürü mü olduğu hususunda bir şey söyleyemem. Ama her halükârda onun bütün ölmüş insanların mezarlarında var olduğunu teyid ederler: ve bir Hotanto ölülerin gömüldüğü yerden geçtiğinde muhakkak Heitjeebib’in ismini anarak ve onun kutsamasını ve korumasını talep ede­rek, bir taş, bir çalı-çırpı ya da bir sunu veya saygı ifadesi olan başka bir şey fırlatır.”

busman

Son yüzyılın başlarında Ümit Burnu’nu ziyaret etmiş olan Peter Kolbe Hotantoların, fesat ve kötülüğün babası olan ve öküz ya da koyun takdimeleriyle teskin ettikleri, Tonquoa denilen bir kötülük tanrısına taptıklarını kaydeder. Hotantolar ruhun ölümsüzlüğü inancına sahiptir­ler, fakat bu ölümden sonra bir cezalandırılma ve ödüllendirilme duru­munu kapsamaz. 1875’den önce yazan Sparrman, “Hotantoların öl­mek üzere veya henüz ölmüş olan, hemcinslerini sarsıp yumrukladıklarını; aynı zamanda feryat edip kulaklarına bağırdıklarını ve öldükleri için onlara bir sürü sitem ve suçlamada bulunduklarını” bildirmektedir.

 

Hotantolar ibadet, evlenme ve cenaze törenlerini üstlenen, tuhaf ol­makla beraber ücret kabul etmeyen rahiplerini kendileri seçerler. As­lan ve diğer hayvanların diş ve tırnaklan gibi efsunlara, hatta ağaç ve kemik parçalarına, köklere vb. bile inanırlar.